Làng trống Bình An Long An: Di sản hơn 150 năm

Làng trống Bình An Long An là một trong những làng nghề thủ công lâu đời và đặc sắc của vùng Nam Bộ. Nơi đây nổi tiếng với kỹ thuật làm trống hoàn toàn thủ công, được truyền lại qua nhiều thế hệ và gắn bó chặt chẽ với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng.

Theo địa danh trước đây, làng nghề nằm tại ấp Bình An, xã Bình Lãng, huyện Tân Trụ, tỉnh Long An. Sau thay đổi đơn vị hành chính, các tài liệu chính thức hiện ghi làng nghề thuộc xã Tân Trụ, tỉnh Tây Ninh. Vì vậy, tên gọi “làng trống Bình An Long An” và “làng trống Bình An Tây Ninh” hiện đều được dùng để chỉ cùng một làng nghề.

Làng trống Bình An ở đâu?

Làng trống Bình An hình thành tại khu vực ven sông Vàm Cỏ Tây, nơi có đời sống giao thương đường thủy phát triển từ lâu đời. Địa chỉ hành chính cũ là ấp Bình An, xã Bình Lãng, huyện Tân Trụ, tỉnh Long An; địa danh hiện nay được cập nhật là xã Tân Trụ, tỉnh Tây Ninh.

Đây không phải khu du lịch được tổ chức theo mô hình khép kín. Hoạt động làm trống diễn ra tại các cơ sở và hộ gia đình trong làng, vì vậy du khách nên liên hệ trước để xác nhận thời gian có thể tham quan, xem nghệ nhân làm nghề hoặc tìm hiểu sản phẩm.

Làng nghề trống Long An nằm ở đâu?

Lịch sử hơn 150 năm của làng trống Bình An

Nghề làm trống Bình An có lịch sử hơn 150 năm. Một số tư liệu và câu chuyện được truyền lại tại địa phương thường nhắc đến mốc hơn 170 năm, cho thấy nghề đã gắn bó với cộng đồng cư dân nơi đây qua nhiều thế hệ.

Người có công khai sáng nghề được nhắc đến là ông Nguyễn Văn Ty. Theo câu chuyện truyền nghề, trong những chuyến buôn bán trên sông nước miền Tây, ông có cơ hội tiếp cận kỹ thuật làm trống ở vùng Rạch Gầm, Tiền Giang. Sau khi học hỏi và hoàn thiện kỹ thuật, ông mang nghề về Bình An, truyền dạy lại cho con cháu và người dân trong vùng.

Nghề tiếp tục được gìn giữ theo phương thức cha truyền con nối. Đến nay, nhiều gia đình thuộc thế hệ thứ năm vẫn tham gia chế tác trống, bảo tồn những kinh nghiệm riêng về chọn gỗ, ghép tang, xử lý da và điều chỉnh âm thanh.

Điều gì làm nên nét đặc biệt của trống Bình An?

Giá trị của trống Bình An không chỉ nằm ở sản phẩm hoàn thiện mà còn nằm trong hệ thống tri thức thủ công được tích lũy qua nhiều đời. Mỗi chiếc trống đòi hỏi người thợ vừa có kỹ năng làm mộc, xử lý da, vừa phải có khả năng cảm nhận âm thanh.

• Chế tác thủ công: Phần lớn công đoạn được thực hiện bằng tay, từ tạo tang trống đến căng da và thử âm.
• Âm thanh được điều chỉnh theo mục đích: Trống lân cần tiếng giòn và mạnh, trong khi trống đình, trống chùa hoặc trống trường thường cần âm thanh vang, ấm và ngân xa.
• Kỹ thuật truyền nghề trực tiếp: Người học nghề quan sát, thực hành và được nghệ nhân hướng dẫn tại từng công đoạn.
• Sản phẩm đa dạng: Làng nghề có thể sản xuất nhiều loại trống với kích thước, hình dáng và yêu cầu âm thanh khác nhau.

Quy trình chế tác trống thủ công

Để hoàn thiện một chiếc trống, người thợ phải thực hiện gần 20 công đoạn. Quy trình có thể thay đổi tùy kích thước và loại trống, nhưng thường gồm bốn nhóm công việc chính: xử lý gỗ, tạo tang trống, bịt mặt da và chỉnh âm.

Chọn và xử lý gỗ

Tang trống có thể được làm từ gỗ sao, gỗ mít già hoặc một số loại gỗ phù hợp khác như chò, mù u và cao su. Gỗ phải được chọn lọc, xẻ thành từng tấm, phơi khô và xử lý để hạn chế cong vênh, mối mọt.

Chất lượng gỗ ảnh hưởng trực tiếp đến độ bền, trọng lượng và khả năng cộng hưởng của trống. Vì vậy, người thợ phải xem xét thớ gỗ, độ khô và kích thước trước khi chuyển sang công đoạn tạo hình.

Ghép tang trống

Các tấm gỗ được đo, cắt, uốn và bào theo độ cong cần thiết. Sau đó, người thợ ghép chúng thành thân trống tròn, thường gọi là tang trống.

Các thanh gỗ phải được ghép sát với nhau để tạo thành một khoang cộng hưởng kín và chắc chắn. Tang trống sau khi hoàn thiện tiếp tục được mài nhẵn, gia cố và kiểm tra hình dáng trước khi bịt mặt.

Xử lý và căng da trâu

Da trâu là nguyên liệu quan trọng dùng để tạo mặt trống. Da cần còn nguyên tấm, có độ dày phù hợp và được xử lý cẩn thận. Người thợ làm sạch bề mặt, điều chỉnh độ dày rồi căng da lên hai đầu tang trống.

Đây là một trong những công đoạn khó nhất. Nếu da quá dày, quá mỏng hoặc được căng không đều, tiếng trống có thể bị đục, thiếu độ vang hoặc không đạt âm sắc mong muốn.

Thử âm và hoàn thiện

Sau khi mặt da được cố định, người thợ dùng dùi gõ thử để kiểm tra độ vang, độ ngân và cao độ. Độ căng của mặt trống được điều chỉnh nhiều lần cho đến khi âm thanh phù hợp với công dụng của từng sản phẩm.

Trống hoàn thiện có thể được sơn, trang trí hoa văn hoặc bổ sung các chi tiết thẩm mỹ. Quá trình thử âm đòi hỏi kinh nghiệm lâu năm, bởi người thợ phải nhận biết sự khác biệt rất nhỏ trong tiếng trống để tiếp tục điều chỉnh.

Các loại trống được sản xuất tại Bình An

Làng nghề Bình An sản xuất nhiều loại trống phục vụ trường học, lễ hội, tín ngưỡng và nghệ thuật biểu diễn dân gian.

• Trống trường: Dùng để báo giờ học, khai giảng và tổ chức các hoạt động tập thể trong trường học.
• Trống đình, trống chùa: Được sử dụng trong nghi lễ tín ngưỡng, lễ hội và sinh hoạt cộng đồng.
• Trống lân – sư – rồng: Có tiếng mạnh, giòn và dồn dập, giúp tạo nhịp cho các màn biểu diễn.
• Trống chầu, trống tuồng và trống sân khấu: Phục vụ nghệ thuật biểu diễn truyền thống.
• Trống sấm, trống Bát Nhã và trống cơm: Được chế tác theo yêu cầu riêng về kích thước, cấu tạo và âm sắc.

Mỗi loại trống cần một cách xử lý da và điều chỉnh âm thanh khác nhau. Đây cũng là lý do kinh nghiệm cảm âm của nghệ nhân đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Nghề làm trống Bình An – Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Ngày 27/6/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 2202/QĐ-BVHTTDL, đưa nghề làm trống Bình An vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Danh hiệu này ghi nhận không chỉ kỹ thuật tạo ra một chiếc trống mà còn cả hệ thống tri thức dân gian liên quan đến chọn nguyên liệu, xử lý gỗ, căng da, chỉnh âm và truyền nghề. Nghề làm trống đồng thời phản ánh sự gắn kết giữa sản xuất thủ công với lễ hội, tín ngưỡng, trường học và nghệ thuật dân gian.

Theo thông tin từ Cục Di sản Văn hóa, làng nghề hiện có hơn 20 cơ sở hoạt động thường xuyên. Việc công nhận di sản tạo thêm cơ sở để địa phương và cộng đồng tiếp tục bảo tồn nghề, truyền dạy kỹ thuật cho thế hệ trẻ và phát triển các hoạt động trải nghiệm văn hóa phù hợp.

Kinh nghiệm tham quan làng trống Bình An

Tham quan làng trống Bình An phù hợp với người yêu thích làng nghề, văn hóa Nam Bộ và những trải nghiệm mang tính tìm hiểu thực tế. Để chuyến đi thuận lợi, du khách nên lưu ý:

• Liên hệ trước với cơ sở làm trống để xác nhận lịch hoạt động và khả năng tiếp đón khách.
• Hỏi ý kiến nghệ nhân trước khi quay phim, chụp ảnh hoặc tiếp cận khu vực sản xuất.
• Không tự ý chạm vào da trống, dụng cụ, tang trống đang ghép hoặc sản phẩm đang trong quá trình hoàn thiện.
• Dành thời gian quan sát công đoạn căng da và thử âm, bởi đây là phần thể hiện rõ nhất kinh nghiệm của người làm nghề.
• Khi tìm đường, nên tra cứu cả hai cụm từ “làng trống Bình An Long An” và “làng trống Bình An xã Tân Trụ, Tây Ninh”.

Lưu ý: [CẦN BỔ SUNG: vị trí Google Maps chính xác, số điện thoại cơ sở đón khách, giờ tham quan và phí trải nghiệm nếu có]. Hiện chưa có đủ nguồn chính thức để xác nhận thống nhất các thông tin này.

Gợi ý mở rộng hành trình khám phá văn hóa Nam Bộ

Sau khi tìm hiểu nghề làm trống, du khách có thể mở rộng hành trình bằng những chủ đề văn hóa đặc trưng của khu vực. Tour Bốn Phương đã tổng hợp thêm thông tin về đờn ca tài tử Long An và văn hóa Óc Eo Long An tại di tích Gò Thành.

Bạn cũng có thể xem thêm chuyên mục văn hóa miền Tây và danh sách địa điểm du lịch miền Tây để lựa chọn những điểm đến phù hợp với thời gian của mình.

Trường hợp muốn tham khảo hành trình có sẵn, bạn có thể xem danh sách tour miền Tây. Cần kiểm tra lịch trình cụ thể trước khi đặt vì không phải chương trình nào cũng bao gồm làng trống Bình An.

Câu hỏi thường gặp về làng trống Bình An

Làng trống Bình An thuộc Long An hay Tây Ninh?

Theo địa danh cũ, làng trống Bình An thuộc xã Bình Lãng, huyện Tân Trụ, tỉnh Long An. Theo đơn vị hành chính hiện nay, làng nghề được ghi nhận tại xã Tân Trụ, tỉnh Tây Ninh. Cả hai cách gọi đều đang xuất hiện trong tài liệu và kết quả tìm kiếm.

Làng trống Bình An có lịch sử bao lâu?

Nghề làm trống Bình An có lịch sử hơn 150 năm. Một số tư liệu báo chí và câu chuyện của nghệ nhân địa phương thường nhắc tới mốc hơn 170 năm.

Du khách có thể xem quy trình làm trống không?

Làng nghề được giới thiệu là điểm tham quan văn hóa, nhưng hoạt động sản xuất diễn ra tại các cơ sở gia đình. Du khách nên liên hệ trước để xác nhận thời gian có thể xem làm trống và các quy định khi tham quan.

Nghề làm trống Bình An được công nhận di sản khi nào?

Nghề làm trống Bình An được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 2202/QĐ-BVHTTDL ngày 27/6/2025.

Kết luận

Làng trống Bình An là nơi lưu giữ một nghề thủ công đặc sắc đã tồn tại hơn 150 năm tại vùng đất Tân Trụ. Từ việc lựa chọn gỗ, ghép tang, xử lý da đến thử âm, mỗi công đoạn đều phản ánh kinh nghiệm, sự kiên nhẫn và khả năng cảm âm của người thợ.

Việc nghề làm trống Bình An được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mở ra thêm cơ hội bảo tồn và quảng bá làng nghề. Với du khách, đây là một điểm tìm hiểu văn hóa đáng chú ý trong hành trình khám phá đời sống và nghề truyền thống của người dân Nam Bộ.