Vu Lan Thắng Hội Cầu Kè: Thời Gian, Nghi Lễ Và Kinh Nghiệm Tham Dự

Vu Lan Thắng Hội Cầu Kè, còn được biết đến với tên gọi lễ cúng Ông Bổn hoặc lễ vía Ông Bổn, là lễ hội truyền thống đặc sắc của cộng đồng người Việt gốc Hoa tại vùng Cầu Kè. Lễ hội diễn ra vào tháng Bảy âm lịch, kết hợp giữa tinh thần báo hiếu của mùa Vu Lan với tín ngưỡng thờ Ông Bổn – vị phúc thần được cộng đồng người Hoa tôn kính và gửi gắm ước nguyện về cuộc sống bình an, làm ăn thuận lợi.

Trải qua hơn một thế kỷ, Vu Lan Thắng Hội không còn là sinh hoạt tín ngưỡng riêng của người Hoa mà đã trở thành dịp gặp gỡ, giao lưu văn hóa của cộng đồng Kinh, Khmer và Hoa. Du khách đến Cầu Kè trong những ngày lễ hội có thể tìm hiểu nghi thức truyền thống, kiến trúc các cung thờ Ông Bổn và đời sống văn hóa đặc trưng của vùng đất ven sông Hậu.

Vu Lan Thắng Hội Cầu Kè là lễ hội gì?

Vu Lan Thắng Hội Cầu Kè là lễ hội truyền thống gắn với tín ngưỡng thờ Ông Bổn của cộng đồng người Hoa. Trong đời sống tín ngưỡng, Ông Bổn được xem là vị phúc thần bảo hộ cộng đồng, phù trợ việc an cư, lập nghiệp và giữ gìn sự bình yên cho xóm làng.

Tại Cầu Kè, lễ vía Ông Bổn được tổ chức trong mùa Vu Lan của Phật giáo. Vì vậy, lễ hội vừa có các nghi thức liên quan đến tín ngưỡng người Hoa, vừa thể hiện tinh thần báo hiếu, tưởng nhớ tổ tiên, cầu siêu và làm việc thiện. Sự kết hợp này tạo nên bản sắc riêng, khác với một lễ Vu Lan thông thường tại chùa Phật giáo.

Vu Lan Thắng Hội Cầu Kè diễn ra khi nào và ở đâu?

Phần lễ chính của Vu Lan Thắng Hội Cầu Kè được tổ chức từ ngày 25 đến ngày 28 tháng Bảy âm lịch hằng năm. Người dân địa phương thường nhắc nhau bằng câu: “Hai lăm vào đám, hai tám ra giàn”.

Do ngày âm lịch thay đổi theo từng năm, thời điểm tương ứng trên dương lịch không cố định. Một số năm, địa phương còn tổ chức tuần lễ văn hóa, hội chợ, không gian ẩm thực hoặc hoạt động quảng bá du lịch bắt đầu trước ngày 25 âm lịch. Du khách nên kiểm tra chương trình chính thức của địa phương trước khi khởi hành.

Địa điểm trung tâm của lễ hội là Vạn Niên Phong Cung, thường được gọi là Chùa Chợ hoặc chùa Ông Bổn Ba. Đây là nơi diễn ra nhiều nghi thức quan trọng và tập trung đông người dân, khách hành hương trong những ngày chính hội.

Lưu ý về tên địa danh: Trong các tài liệu trước năm 2025, lễ hội được ghi tại huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh. Theo cách ghi địa giới hành chính trong nguồn chính thức từ năm 2025, địa điểm thuộc xã Cầu Kè, tỉnh Vĩnh Long. Khi tìm đường, du khách nên kiểm tra bản đồ và thông báo mới nhất của ban tổ chức.

Nguồn gốc và ý nghĩa của Vu Lan Thắng Hội Cầu Kè

Tín ngưỡng thờ Ông Bổn của cộng đồng người Hoa

Tín ngưỡng thờ Ông Bổn theo chân những nhóm cư dân người Hoa đến vùng Nam Bộ trong quá trình định cư và lập nghiệp. Tùy từng cộng đồng, hình tượng Ông Bổn có thể gắn với những nhân vật hoặc truyền thuyết khác nhau, nhưng điểm chung là vai trò bảo hộ cho cuộc sống, việc làm ăn và sự ổn định của cộng đồng.

Theo truyền thuyết được lưu truyền tại Cầu Kè, hệ thống các cung thờ Ông Bổn gắn với bốn nhân vật được cộng đồng tôn kính, thường gọi là Ông Nhứt, Ông Nhì, Ông Ba và Ông Tư. Mỗi vị được thờ tại một cung khác nhau và cùng tạo thành không gian tín ngưỡng đặc trưng của người Hoa tại địa phương.

Gắn tín ngưỡng cộng đồng với tinh thần báo hiếu

Lễ hội được tổ chức vào tháng Bảy âm lịch, trùng với mùa Vu Lan trong Phật giáo. Vì thế, bên cạnh việc cầu bình an và tưởng nhớ các vị thần bảo hộ, người tham dự còn hướng về cha mẹ, tổ tiên và những người đã khuất.

Giá trị nổi bật của lễ hội nằm ở tinh thần tri ân, tương trợ và gắn kết cộng đồng. Hoạt động tín ngưỡng được truyền qua nhiều thế hệ, đồng thời tiếp nhận những yếu tố văn hóa của người Kinh và Khmer, tạo nên sự giao thoa hiếm có trong đời sống lễ hội Nam Bộ.

Các cung thờ Ông Bổn gắn với lễ hội Cầu Kè

Không gian tín ngưỡng thờ Ông Bổn tại Cầu Kè không chỉ có một địa điểm. Bốn cung thờ thường được nhắc đến gồm:

• Minh Đức Cung, còn gọi là chùa Giồng Lớn, thờ Ông Nhứt.
• Vạn Ứng Phong Cung, còn gọi là chùa Giữa, thờ Ông Nhì.
• Vạn Niên Phong Cung, còn gọi là Chùa Chợ, thờ Ông Ba và là địa điểm chính của kỳ lễ từ ngày 25–28 tháng Bảy âm lịch.
• Niên Phong Cung, còn gọi là chùa Cây Sanh, thờ Ông Tư.

Mỗi cung thờ có lịch sử, kiến trúc và nghi thức riêng. Trong đó, Minh Đức Cung được công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia theo Quyết định số 410/QĐ-BVHTTDL ngày 29/01/2019. Công trình lưu giữ nhiều chi tiết chạm khắc gỗ, câu đối, phù điêu và dấu ấn kiến trúc của cộng đồng người Hoa.

Để tìm hiểu thêm về kiến trúc và tín ngưỡng người Hoa tại Nam Bộ, bạn có thể tham khảo bài Ý nghĩa tâm linh và văn hóa của Chùa Kiến An Cung hoặc Chùa Ông Cần Thơ – ngôi chùa người Hoa lâu đời.

Những nghi thức chính trong Vu Lan Thắng Hội Cầu Kè

Trong bốn ngày chính hội, lễ vía Ông Bổn được thực hành với khoảng 20 lễ thức liên hoàn theo trình tự truyền thống. Nội dung cụ thể có thể được điều chỉnh theo chương trình từng năm, nhưng những nghi thức tiêu biểu thường gồm:

• Lễ thỉnh chư Phật và chư thần thánh: cung thỉnh các đấng linh thiêng về chứng giám cho kỳ lễ.
• Lễ thỉnh kinh – đánh động: một trong những nghi thức thu hút sự quan tâm của người dân và khách tham dự.
• Lễ hưng tác: đánh dấu việc bắt đầu các phần việc và nghi lễ theo chương trình.
• Lễ trình tổ, khai chung – cổ: trình báo với tổ tiên, khai chuông và trống để mở đầu không gian hành lễ.
• Lễ khai quang, khai kinh: tiến hành các nghi thức tâm linh và tụng niệm theo truyền thống.
• Lễ cầu quốc thái dân an: cầu mong cuộc sống yên bình, cộng đồng hòa thuận và người dân làm ăn thuận lợi.

Hai nghi thức thường được chú ý là lễ thỉnh chư Phật, chư thần thánh và lễ thỉnh kinh – đánh động. Trong các đoàn rước, người tham gia có thể hóa trang theo những nhân vật quen thuộc trong văn hóa dân gian, kết hợp âm thanh trống, chiêng và hoạt động trình diễn trên đường phố.

Bên cạnh tính trang nghiêm, lễ hội còn thể hiện tinh thần cộng đồng thông qua việc chuẩn bị lễ vật, đón tiếp khách thập phương, làm công quả và các hoạt động hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn. Tuy nhiên, nội dung hoạt động xã hội và chương trình phần hội có thể khác nhau theo từng năm.

Vu Lan Thắng Hội Cầu Kè được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Ngày 10/11/2023, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 3410/QĐ-BVHTTDL, đưa lễ hội truyền thống Vu Lan Thắng Hội Cầu Kè vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Lễ công bố và trao quyết định được tổ chức vào tối ngày 27/8/2024, trong khuôn khổ các hoạt động văn hóa và du lịch tại Cầu Kè. Danh hiệu này ghi nhận giá trị lịch sử, tín ngưỡng và vai trò của cộng đồng trong việc duy trì lễ hội qua nhiều thế hệ.

Việc được công nhận là di sản không chỉ mang ý nghĩa tôn vinh. Đây còn là cơ sở để địa phương và cộng đồng tiếp tục bảo tồn nghi thức truyền thống, không gian thờ tự, kiến trúc các cung Ông Bổn và những tri thức dân gian liên quan đến lễ hội.

Kinh nghiệm tham dự Vu Lan Thắng Hội Cầu Kè

Kiểm tra đúng ngày âm lịch và chương trình từng năm

Phần lễ truyền thống diễn ra từ ngày 25–28 tháng Bảy âm lịch, nhưng chương trình văn hóa, hội chợ hoặc hoạt động du lịch có thể bắt đầu sớm hơn. Trước chuyến đi, bạn nên kiểm tra lịch dương tương ứng, giờ tổ chức nghi thức và thông báo giao thông từ địa phương.

Đến sớm trong những ngày chính hội

Vạn Niên Phong Cung và các tuyến đường gần khu vực hành lễ có thể tập trung đông người. Đến sớm giúp bạn chủ động tìm chỗ gửi xe, quan sát nghi thức và tránh phải di chuyển vội vàng giữa đám đông.

Ăn mặc lịch sự và tôn trọng không gian tín ngưỡng

Du khách nên chọn trang phục kín đáo, giữ trật tự khi vào khu vực thờ tự và thực hiện theo hướng dẫn của ban tổ chức. Không tự ý chạm vào tượng thờ, hiện vật, lễ phẩm hoặc đi vào khu vực dành riêng cho người thực hiện nghi lễ.

Xin phép trước khi chụp ảnh cận cảnh

Có thể chụp ảnh không gian chung nếu không có biển cấm, nhưng nên hạn chế sử dụng đèn flash và xin phép trước khi chụp cận cảnh người đang hành lễ. Không chen vào đoàn rước hoặc đứng chắn lối di chuyển chỉ để quay phim, chụp ảnh.

Không mặc định mọi hoạt động đều dành cho khách tham gia

Một số nghi thức chỉ dành cho ban trị sự, người chủ lễ hoặc thành viên bổn hội. Du khách nên quan sát từ vị trí phù hợp và hỏi người phụ trách nếu muốn tham gia dâng hương hoặc thực hiện một nghi thức cụ thể.

Chuẩn bị khi đi cùng trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi

Âm thanh trống, chiêng và lượng người tham dự có thể khá đông trong một số thời điểm. Gia đình có trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi nên chọn khung giờ phù hợp, mang theo nước uống và luôn giữ các thành viên đi cùng trong tầm quan sát.

Có thể kết hợp tham quan gì tại Cầu Kè?

Bên cạnh các cung thờ Ông Bổn, du khách có thể kết hợp tìm hiểu những giá trị văn hóa và sản vật đặc trưng của Cầu Kè như nhà cổ Huỳnh Kỳ, Khu tưởng niệm nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Thị Út, các ngôi chùa Khmer và vùng trồng dừa sáp.

Khi xây dựng lịch tham quan, nên ưu tiên thời gian diễn ra các nghi thức chính trước, sau đó mới sắp xếp điểm ăn uống và tham quan lân cận. Không nên đưa quá nhiều địa điểm vào cùng một buổi vì giao thông quanh khu vực lễ hội có thể đông hơn ngày thường.

Câu hỏi thường gặp về Vu Lan Thắng Hội Cầu Kè

Vu Lan Thắng Hội Cầu Kè diễn ra vào ngày nào?

Phần lễ chính được tổ chức từ ngày 25 đến ngày 28 tháng Bảy âm lịch hằng năm. Ngày dương lịch thay đổi theo từng năm, vì vậy du khách cần kiểm tra lịch trước khi đi.

Địa điểm chính của lễ hội ở đâu?

Địa điểm chính là Vạn Niên Phong Cung, còn gọi là Chùa Chợ hoặc chùa Ông Bổn Ba, tại khu vực trung tâm Cầu Kè.

Vu Lan Thắng Hội có phải chỉ là lễ Vu Lan của Phật giáo không?

Không hoàn toàn. Lễ hội được tổ chức trong mùa Vu Lan và tiếp nhận tinh thần báo hiếu của Phật giáo, nhưng đồng thời gắn chặt với tín ngưỡng thờ Ông Bổn của cộng đồng người Hoa.

Lễ hội có gì đặc biệt?

Điểm đặc sắc là sự kết hợp giữa nghi thức Phật giáo, tín ngưỡng dân gian người Hoa và hoạt động cộng đồng của ba dân tộc Kinh, Khmer, Hoa. Trong bốn ngày chính hội có khoảng 20 lễ thức được thực hiện theo trình tự truyền thống.

Vu Lan Thắng Hội Cầu Kè được công nhận di sản năm nào?

Lễ hội được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 3410/QĐ-BVHTTDL ngày 10/11/2023. Lễ công bố quyết định được tổ chức ngày 27/8/2024.

Cầu Kè hiện thuộc Trà Vinh hay Vĩnh Long?

Các tài liệu trước năm 2025 thường ghi huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh. Trong nguồn hành chính chính thức từ năm 2025, địa điểm được ghi là xã Cầu Kè, tỉnh Vĩnh Long. Cụm từ “Cầu Kè, Trà Vinh” vẫn thường xuất hiện trong tài liệu lịch sử và nội dung tìm kiếm về lễ hội.

Du khách có được chụp ảnh trong lễ hội không?

Du khách có thể chụp không gian chung khi không có biển cấm. Với nghi thức trang nghiêm hoặc ảnh cận cảnh người hành lễ, nên xin phép trước, không dùng đèn flash và không đứng cản trở đoàn rước.

Vu Lan Thắng Hội Cầu Kè – di sản sống của cộng đồng người Hoa Nam Bộ

Vu Lan Thắng Hội Cầu Kè là một di sản văn hóa sống, được duy trì bằng niềm tin, ký ức và sự tham gia của cộng đồng qua nhiều thế hệ. Lễ hội vừa thể hiện đạo hiếu, lòng biết ơn tổ tiên, vừa phản ánh quá trình giao thoa giữa văn hóa Hoa, Kinh và Khmer trên vùng đất Nam Bộ.

Đến Cầu Kè vào dịp tháng Bảy âm lịch, du khách không chỉ được quan sát những nghi thức truyền thống mà còn có cơ hội tìm hiểu kiến trúc các cung thờ Ông Bổn, đời sống tín ngưỡng và nét văn hóa đặc trưng của địa phương. Hãy kiểm tra lịch tổ chức chính thức, chuẩn bị trang phục phù hợp và tôn trọng hướng dẫn tại nơi hành lễ để chuyến tham quan diễn ra trọn vẹn.